Loğman Həkim

Peyğəmbər və ya vəli. Davud əleyhissalamın zamanında, Ərəbistanın Oman tərəfində yaşadı. Davud əleyhissalamla görüşüb ondan elm öyrəndi. Davud əleyhissalama peyğəmbərlik bildirilmeden əvvəl, müfti olan Loğman Hakim, Davud əleyhissalama peyğəmbərlik bildirildikdən sonra fətva verməyi buraxdı. Davud əleyhissalama ümmət oldu. Özünə hikmət verildi. Eyyub əleyhissalamın xalasının oğlu oldu daa rəvayət edilməkdədir. Fransız alimlərinin, Calinos’un (Galeni) bir adı da Loğman Hakim idi demələri səhvdir. Çünki Loğman Hakim, Davud əleyhissalam zamanında; Calinos (Galen) isə, ondan min il qədər sonra yaşamışdır.
Loğman adı Qurani-Kərimdə keçməkdə olub, bir surəyə (otuz birinci surə) Loğman adı verilmişdir. Bu surənin on ikinci ayəsində tərcümə olaraq; “Biz Loğmana hikmət verdik.” Buyurulmaqdadır. Buradakı hikmət təbirinin; ağıl, anlayış, elm, elmlə əməl etmək və doğru qərar vermək demək olduğu təfsir kitablarında yazılmışdır. Loğman Hakim həkimlərin piridir. Hikmətli sözləri və oğuluna verdiyi nəsihətlər məşhurdur. Quran-ı Kərimdə Loğman surəsi 3. ayəti-kərimədə tərcümə olaraq; “Bir vaxt Loğman öz oğluna nəsihət edərək belə demişdi: Yavrum! Allaha şərik qoşma, çünki şirk çox böyük zülmdür.” buyurulmaqdadır.

Loğman Hakimdən sən bu hala necə gəldin dediklərində; “Doğru sözlü olmaq, əmanəti yerinə yetirmək, lazımsız söz və işi tərk etməklə.” Cavabını verdi. İnsanlar ondan nəsihət istədilər, o da belə nəsihət etdi: əvvəlkilərin və sonrakıların ilimleriyle ameledilebilmesi üçün səkkiz şeyə diqqət etmək lazımdır. Dörd zamanda dörd şeyi qorumaq lazımdır; Namazda qəlbi, xalq arasında dili, yeyib içmədə boğazı, bir kimsənin evinə girincə də gözü qorumaqdır. İki şeyi nəzərə heç bir zaman çıxarmamalıdır. Bunlar; Allahu təalanın böyüklüyü və ölümdür. İki şeyi də tamamilə unutmağa çalışmalıdır. Bunlar da, bir kimsəyə edilən yaxşılıq ilə dost və yaxınlarda görülən pislikdir. “Loğman Hakimin oğluna nasihatlarının bir qisimi belədir:” Ey oğlum! Dünya dərin dəniz kimidir. Çox insanlar onda dənizdə boğuldu. Gəminin təqva, yükün iman, halın təvəkkül olsun, bəlkə, xilas olarsan. ”

“Ey oğlum! Alimlərə qarşı öğünmek, akılsızlarla inatlaşmak və məclislərdə, yığıncaqlarda nümayiş etmək üçün elm öyrənmə! Ehtiyacınız yox deyərək də elmi tərk etmə.” “Ey oğlum! Allahu təalanı anan (xatırlayan) insanlar görsən onlarla otur. Alim olsan da, elminin faydasını görərsən və elmin artar, sən layiq isən sənə öyrədirlər.
Allahu təala onlara olan rəhmətindən səni də faydalandırır. Allahu təalanı ziktetmeyenleri görsən onlardan uzaq dur. “” Ey oğlum! Xoruz səndən daha ağıllı olmasın! O, hər səhər zikr və təsbih edir, sən isə yatırsan. ”

“Ey oğlum! Seçilmiş qullara təslim ol, pislərlə dost olma.” “Ey oğlum! İnsanlara yaxşılıqları əmr və nəsihət edib özünü unutma! Yoxsa şam kimi olarsan. Şam insanları işıqlandırar, lakin özünü yandırıb əridər.” “Ey oğlum! Yalandan çox əsla! Çünki dinini pozar və insanlar yanında mürüvvətini azaldar. Bununla hayânı, dəyərini və mövqesini itirərsən. ”
“Ey oğlum! Səhv xasiyyətdənmi, gönüldağınıklığından əsla. Səbirsiz olma, yoxsa yoldaş tapa bilməzsən. İşini sevərək et, çətinliklərə dözün. Bütün insanlara qarşı yaxşı xasiyyətli ol.” “Ey oğlum! Həmişə kədərli olma, ürəyini dərdli etmə. İnsanların əlində olana tamah etmektensakın. Qəzaya razı ol və Allahu təalanın sənə verdiyi ruziyə qənaət et. “” Ey oğlum! Dünya keçici və qısadır. Sənin dünya həyatın isə azını azıdır. Bunun da azının azı qalmış, çoxu keçmişdir. ”

“Ey oğlum! Tövbəni sabaha buraxma, çünki ölüm qəflətən gəlib tutar.” “Ey oğlum! Sükut etməklə peşman olmaz. Söz gümüş isə sükut qızıldır.” “Ey oğlum! Halal loxma ye və işlərində alimlərə danış, işlərini necə edəcəyini onlara soruş.” “Ey oğlum! Alimlər məclisinə davam et. Bahar yağışı ilə yer üzünü yeşillendiren Allahu təala, alimlərin Məclisindəki hikmət nuru ilə də möminlərin qəlbini işıqlandırır.”

“Ey oğlum! Əməl ancaq yaxın (Allahu təalaya olan elm və mərifət) ilə edilər. Hər kəs yəqini nisbətində əməl edər. Əməl nöqsanlığı, yəqin nöqsanlığından gəlir.” “Ey oğlum! Bir xəta törətdikdə dərhal tövbə et və sədəqə ver.” “Ey oğlum ! Ölümdən şübhə edirsənsə yuxu uyğunlaşmaya. yatdığın və yatmaq məcburiyyətində qaldığın kimi, ölümə də mahkûmsun. diriləcəyinizə də şübhə edirsənsə, yuxudan oyanma. Yuxudan oyandığı kimi öldükdən sonra da dirildiləcəksiniz. ”
“Ey oğlum! Halal qazanc ilə yoxsulluqdan qoru. Yoxsul kimsə bu üç müsibətlə qarşılaşar: Din zəifliyi, ağıl zəifliyi və mürüvvətin itməsi.” “Ey oğlum! Mərhəmət edən mərhəmət tapar. Sükut edən salamatlığı çatar, xeyr söyləyən mənfəət edər, pis danışan günahkar olar , dilinə hakim olmayan peşman olar. “” Ey Oğlum! Dünyâmalından çatacaq qədərini al, çoxunu axirət üçün xeyirə sərf, Sıkıntıya düşəcək və başqasının kürəyinə yük olacaq şəkil də tənbəllik etmə. ”

“Ey oğlum! Sakit kimsəni kiçik görüb təhqir etmə. Çünki onun da sənin də Rəbbimiz birdir.”

Loğman Hakimin oğlu: “Atacan, insanda hansı xislət daha yaxşını?” deyə soruşduqda; “Təmiz, xalis din.” buyurdu. Əgər iki xislət olsa? “Din və mal”, üç xislət olsa? “Din, mal və həya.” Buyurdu. Dörd xislət olsa? dedi. “Din, mal, həya və gözəl əxlaq.” Buyurdu. Beş xislət saymaq icâbederse deyə soruşduqda; “Din, mal, həya gözəl xasiyyət və comərdlik.” Buyurdu. Altı xislət saysaq dəyincə; “Eu oğlum! Allahu təala hər kimə bu beş yaxşı xüsusiyyəti verirsə, o kimsə mömin və müttekidir. Allahu təala qatında vəli və sevimlidir. Şeytanın şərindən uzaqdır.” Buyurdu. Oğlu: “Atacan, insandan ən pis xislət hansıdır?” dedi. “Allahu təalanı inkardır” buyurdu. İki olsa dedi. “Kafir və qürurdan.” Buyurdu. Üç olsa dedi. “Kafir, qürur və şükür azlığı.” Buyurdu. Dörd olsa dedi. “Kafir, qürur, şükür azlığı və xəsislik.” Buyurdu. Beş olsa deyə soruşduqda; “Kafir, qürur, şükür azlığı, xəsislik və pis əxlaq.” Buyurdu. Altı olsa deyincə: “Ey oğlum! Bu beş pis xüsusiyyəti olduğu kimsə münafiqdir, sakit və Allahu təaladan uzaqdır.” Buyurdu.

Hafs bin Ömərdən rəvayət edildi ki: Loğman Hakim, yanına bir xardal torbası qoydu və oğuluna nəsihət etməyə başladı. Hər bir nəsihət bir xardal dənəsini çıxardı. Nəhayət hardalları tükəndi. Sonra da; Ey oğlum! Sənə o qədər nəsihət etdim ki, əgər bu nəsihətlər bir dağa verilseudi, dağ yarılar, parça parça olardı “buyurdu. Oğlu da bu nəsihətləri tutdu.
.. Kahin KADİR

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*